بازارهای مالی را در یک دسته بندی میتوان به بازار سرمایه و بازار پول تقسیم کرد. بازار سرمایه به بازار داد و ستد ابزارهای مالی با سررسید بیشتر از یک سال و داراییهای بدون سر رسید اطلاق می شود. این بخش از بازار مالی نقش مهمتری در گردآوری منابع پس اندازی و تامین مالی نیازهای سرمایه گذلری واحدهای تولیدی دارد. بازار سرمایه نسبت به بازار پول (بانکها) بسیار گسترده تر و از تنوع ابزاری بیشتری برخوردار است. با در نظر گرفتن این واقعیت که پس انداز و سرمایه گذاری برای رشد اقتصاد حیاتی هستند، بازار سرمایه پلی است که پس انداز خانوارها و واحدهای اقتصادی دارای مازاد را به واحدهای اقتصادی که بدان نیازمندند انتقال می دهد. بنابراین بازار سرمایه ، واحدهای پس اندازی و سرمایه گذاران را با یکدیگر ارتباط می دهد. این فرآیند از طریق معاملات اوراق بهادار انجام می شود که در ادامه انواع آن معرفی میشود.

 

اوراق بهادار قابل معامله در بورس اوراق بهادار تهران

 

سهام عادی :

سهام عادی اوراق بهاداری است که نشانگر مالکیت دارنده آن در یک شرکت سهامی است و به دو دسته سهام با نام و سهام بی نام تقسیم می شود . سهام با نام و بی نام از نظر مزایا ، تفاوتی ندارند. تنها تفاوت آنها درج نام دارنده روی برگه سهام و دفتر شرکت در مورد سهام با نام است.

سهام عادی ابتدا از طریق پذیره نویسی عمومی وارد بازار می شود و ناشر باید قبل از فروش عمومی ، آن را نزد سازمان بورس و اوراق بهادار ثبت کند و اجازه انتشار بگیرد. این نهاد کفایت و دقت اطلاعات ارائه شده شرکت را قبل از عرضه اوراق بهادار تایید می کند.

سهام عادی دارای ویژگیهای زیر است :

1 . سهام عادی از منابع دایمی تامین مالی است و سررسید ندارد . همچنین شرکت انتشاردهنده آن الزامی در بازخرید این اوراق ندارد.

2 . دارندگان سهام عادی مالک نهایی شرکت هستند . اگر سود سهم کاهش یابد یا شرکت با زیان مواجه شود ، قیمت بازاری سهام عادی کاهش خواهد یافت . همچنین در صورت انحلال شرکت یا فروش کل داراییهای آن ، پس از تسویه همه بدهیها و بازپرداخت حقوق صاحبان سهام ممتاز ، حقوق صاحبان سهام عادی پرداخت می شود .

3 . مسئولیت دارندگان سهام عادی به مقدار سرمایه آنها در شرکت محدود می شود . بطور مثال اگر تمام داراییهای یک شرکت بدلیل ورشکستگی فروخته شود و پول حاصل به اندازه ای نباشد که پاسخگوی همه بستانکاران شرکت باشد ، آنها نمی توانند صاحبان سهام عادی را تحت پیگرد قانونی قرار دهند .

4 . با توجه به توزیع گسترده سهام در دست سهامداران ، هیچ سهامداری نمی تواند کنترل فردی خود را بر شرکت اعمال کند. فعالیت های جاری شرکت در اختیار مدیران است و صاحبان سهام عادی می توانند با رای خود در تصمیم گیریهای شرکت دخالت کنند.

5 . دارندگان سهام عادی علاوه بر حق انتخاب هیات مدیره شرکت ، می توانند با آرای خود اقدامات پیشنهادی مدیریت شرکت را تایید یا رد کنند . هر سهم یک حق رای دارد .

6 . دارندگان سهام عادی ؛ حق خرید ، فروش و انتقال سهام خود را دارند. علاوه بر این حق دارند دفاتر شرکت را مورد بررسی قرار دهند ، هر چند در عمل این حق به شدت محدود می شود و فقط اطلاعاتی را در بر می گیرد که شرکت در اختیار عموم قرار می دهد.

 

گواهی حق تقدم خرید سهام :

گواهی حق تقدم ، هنگام افزایش سرمایه شرکت برای سهامداران موجود ( کسانی که در هنگام افزایش سرمایه سهامدار شرکت هستند ) منتشر می شود و همانند سهام ، در بورس قابل معامله است . دارندگان فعلی سهام عادی در خرید سهام جدید شرکت دارای حق تقدم اند . هدف از اعطای حق تقدم ، در ابتدا ، حفظ کنترل سهامداران موجود بر اداره شرکت و همچنین حفظ حقوق آنها در مقابل کاهش بهای سهام در نتیجه انتشار سهام جدید است . اگر شرکتی به سهامداران خود حق تقدم خرید سهام بدهد ، آنان می توانند درصد مالکیت خود را در شرکت حفظ کنند.

 

اوراق مشارکت :

پس از پیروزی انقلاب و اجرای عملیات بانکداری بدون ربا و به تبع آن ممنوعیت بهره در اقتصاد ، انتشار و داد و ستد اوراق قرضه متوقف شد . اما وجود ابزار دیگری در بازار مالی کشور که عملکردی مشابه اوراق قرضه داشته باشد و بتواند جایگزین آن شود و در کنترل حجم نقدینگی و مهمتر از آن در تامین مالی طرحهای زیربنایی ، تولیدی و خدماتی جامعه موثر باشد ، ضروری به نظر می رسید . بنابراین در پی مطالعات گسترده ، انتشار اوراق مشارکت به عنوان یکی از ابزارهای کارآمد سیاستهای پولی و مالی مدنظر قرار گرفت .

بر اساس قانون نحوه انتشار اوراق مشارکت مصوب مهرماه 1376 ، اوراق مشارکت ، اوراق بهاداری است که با مجوز قانونی خاص یا مجوز بانک مرکزی ، برای تامین بخشی از منابع مالی مورد نیاز به منظور ایجاد ، تکمیل و توسعه طرحهای عمرانی - انتفاعی دولت ، مندرج در قوانین بودجه سالانه کشور یا برای تامین منابع مالی جهت ایجاد ، تکمیل و توسعه طرحهای سودآور تولیدی ، ساختمانی و خدماتی ، شامل منابع مالی لازم برای تهیه مواد اولیه مورد نیاز واحدی تولیدی ، توسط دولت ، شرکتهای دولتی ، شهرداریها ، موسسات عام المنفعه و شرکتهای وابسته به دستگاههای مذکور ، شرکتهای سهامی عام و خاص و شرکتهای تعاونی تولید منتشر می شود و از طریق عرضه عمومی به سرمایه گذارانی که قصد مشارکت در اجرای طرحهای یاد شده را دارند واگذار می شود.

به اوراق مشارکت سود ثابتی به صور علی الحساب تعلق می گیرد که در مقاطعی از سال پرداخت می شود. سود قطعی اوراق هم ، در سر رسید و از محل سود طرح مورد مشارکت و به تناسب قیمت اسمی و مدت زمان سرمایه گذاری در اوراق ، تعیین و به دارندگان اوراق مشارکت پرداخت می گردد. چنانچه سود طرح ، کمتر از سود علی الحساب پرداخت شده باشد یا طرح زیان ده باشد ، مسئولیت آن بر عهده دستگاه یا شرکت صادر کننده آن است و سود علی الحساب پرداخت شده قابل تعدیل یا استرداد نیست .

از ویژگیهای اوراق مشارکت به عنوان یکی از ابزارهای مهم تامین مالی ، میتوان به موارد زیر اشاره کرد :

- سررسید آن مشخص است .

- بازپرداخت اصل اوراق در سررسید و پرداخت سود علی الحساب آن در مقاطع معین توسط ناشر ، تضمین شده است.

- خرید و فروش اوراق از طریق شعب منتخب بانک عامل یا لز طریق بورس اوراق بهادار (در صورت پذیرش) مجاز است.

- دارندگان اوراق به نسبت قیمت اسمی و مدت زمان مشارکت در سود حاصل از اجرای طرحهای مربوط ، سهیم هستند .

- هر ورقه نشان دهنده میزان مشارکت دارنده آن طرح مورد سرمایه گذاری است.

 

صندوق سرمایه گذاری مشترک :

صندوق سرمایه گذاری مشترک ، نهادی است که منابع مالی را از مردم جمع آوری و در سبد متنوعی از اوراق بهادار سرمایه گذاری میکند. از مزایای سرمایه گذاری در این صندوقها میتوان به مدیریت حرفه ای ، تنوع بخشی و نقدشوندگی آن است .

سازمان بورس و اوراق بهادار به منظور گسترش امکان سرمایه گذاری و تنوع بخشی به ابزارهای در دسترس سرمایه گذاران ، اقدام به ارایه مجوز تشکیل صندوق سرمایه گذاری مشترک به شرکتهای کارگزاری که دارای مجوز ارایه خدمات مشاوره و سبدگردانی هستند ، کرده است . لذا خرید گواهی این صندوقها برای سرمایه گذاران خرد و افرادی که قصد سرمایه گذاری در سهام و سایر اوراق بهادار پذیرفته شده در بورس را دارند اما به دلیل فقدان توان تحلیلی مناسب ، نداشتن وقت به منظور بررسی و انتخاب سهم و ... با سازکار بازار آشنا نیستند ، مطلوب و مناسب است . قیمت گواهیهای سرمایه گذاری مشترک ، برابر با ارزش خالص داراییهای صندوق است . سرمایه گذار برای سرمایه گذاری در این صندوقها باید گواهی سرمایه گذاری را از مدیر صندوق به قیمت روز خریداری کند و در صورت تمایل به فروش به مدیر ، صندوق موظف است آنرا با قیمت روز خریداری کند. این گواهی در بورس داد و ستد نمی شود.

 

 

 

 

انجمن علمی حسابداری دانشگاه ارشاد دماوند
eag,eagroup,ershad accounting group,ershad accounting association,ershad university